999 | 2
Historia scrabble
Uznaje siê, i¿ wynalazc± gry w 1933 roku jest bezrobotny architekt amerykañski Alfred Butts. Kiedy¶ wpad³o mu w rêkê opowiadanie Edgara Allana Poe "Z³oty ¿uk", którego fabu³a opiera siê na poszukiwaniach pewnego ukrytego skarbu. Bohater musia³ z³amaæ szyfr, w którym literom alfabetu odpowiada³y znaki. Poe pisa³: "W jêzyku angielskim spotyka siê najczê¶ciej g³oskê e. Po niej nastêpuj± z kolei: "aoidhnrstuycfglmwbkpqxz". To nasunê³o Alfredowi pomys³: a gdyby tak opracowaæ grê jêzykow± opart± na najczê¶ciej u¿ywanych literach? Swój wynalazek Butts nazwa³ Lexiko.


By³a to wczesna, prymitywniejsza wersja scrabble. Jednak ¿aden powa¿ny producent gier nie by³ zainteresowany jej promocj±. Alfred zacz±³ zatem dzia³aæ na w³asn± rêkê. Przez miesi±c uda³o mu siê sprzedaæ a¿ dwa komplety, ka¿dy za pó³tora dolara.

Przez kilka nastêpnych lat Butts doskonali³ swój wynalazek. Próbowa³ umieszczaæ pole startowe, oznaczane gwiazdk± w prawym górnym rogu planszy, potem w lewym, a¿ wreszcie zdecydowa³ siê na ¶rodek. Pocz±tkowo rozdawa³ graczom po dziewiêæ liter, nastêpnie zmniejszy³ ich liczbê do siedmiu. We wczesnych wersjach gry nie by³o tzw. blanka, pó¼niej pojawi³ siê jeden, wreszcie dwa blanki. Gra znajdowa³a nabywców, ale wie¶æ o niej rozchodzi³a siê wy³±cznie drog± ustn± i nie by³o mowy o masowej produkcji - sprzeda¿ sz³a w setki zestawów, nie w tysi±ce.
A¿ tu nagle, w roku 1947, pewien wy¿szej rangi urzêdnik pañstwowy nazwiskiem James Brunot zagra³ w Lexiko z ¿on±. Zaskoczony, ¿e gra ta nie jest produkowana na skalê masow±, zaproponowa³ Alfredowi spó³kê. Gra zmieni³a nazwê na Criss cross words. Sze¶æ lat pó¼niej, kiedy Brunot zmieni³ nazwê gry na Scrabble, do amerykañskich sklepów z zabawkami trafi³y jej pierwsze komplety. Gra nie przyjê³a siê od razu. Decyduj±cy okaza³ siê dopiero moment, w którym Jack Straus, dyrektor du¿ej sieci domów towarowych Macy's, zetkn±³ siê ze scrabblami podczas wakacji w 1952 roku. Po powrocie do pracy stwierdzi³ ze zgroz±, ¿e w jego sklepach nie sprzedaje siê tej gry i od razu zamówi³ kilka tysiêcy sztuk. Za jego przyk³adem posz³y mniejsze sklepy i w ci±gu kilku miesiêcy produkt Brunota i Buttsa zyska³ rangê fenomenu. Pod koniec roku sprzedawano ponad dwa tysi±ce gier tygodniowo. W "Herald Tribune" pisano: "W mijaj±cym roku 1953 wiele siê dzia³o: od objêcia urzêdu prezydenta przez republikanina, a¿ po karierê gry w scrabble". Pierwsze mistrzostwa ¦wiata odby³y siê w 1991 roku w Londynie, pi±te w 1999 w Melbourne. James Brunot umar³ w pa¼dzierniku 1984 roku i nie do¿y³ pierwszych mistrzostw ¶wiata w scrabble. Alfred Butts umar³ w kwietniu 1993 roku w wieku 93 lat.

Równe 50 lat po pierwszym sukcesie rynkowym magia scrabbli wci±¿ jest ¿ywa. Na ca³ym globie sprzedano dot±d ponad 100 mln. kompletów do gry. Dzia³aj± dziesi±tki tysiêcy klubów scrabble. Co roku gracze z ponad 30 krajów uczestnicz± w mistrzostwach ¶wiata.


W Polsce gry oparte na zasadach Scrabble pojawi³y siê na prze³omie lat 70-tych i 80-tych. Najpierw (1979) by³a to "Krzy¿anka" Lecha Pijanowskiego, nastêpnie (1983) pojawi³a siê "Gra w krzy¿ówkê" Marka Penszki. W roku 1986 Jacek Ciesielski rozpocz±³ kilkuletni± popularyzacjê Scrabble w Polsce. W tej wersji po raz pierwszy mo¿na by³o uk³adaæ inne czê¶ci mowy ni¿ rzeczowniki, aczkolwiek nadal zasady dopuszczalno¶ci s³ów by³y o wiele bardziej rygorystyczne ni¿ obecne. I Ogólnopolski Turniej Scrabble pod patronatem tygodnika "Razem" odby³ siê 11 kwietnia 1987 roku w Warszawie. Turniej wygra³ Arkadiusz Karasiñski, zostaj±c pierwszym nieoficjalnym Mistrzem Polski, a zadebiutowali na nim miêdzy innymi gracze znajduj±cy siê pó¼niej wysoko na li¶cie rankingowej - Edward Stefaniak i Micha³ Derlacki. Pod patronatem "Razem" rozegrano jeszcze trzy Ogólnopolskie Turnieje Scrabble, których zwyciêzcami zostali Andrzej Krystera (Poznañ; listopad 1987), Ryszard Dêbski (Zaborów; pa¼dziernik 1988) i Henryk Fido (Wa³brzych; pa¼dziernik 1989). W Poznaniu po raz pierwszy grano na obecnym zestawie liter, sk³adaj±cym siê ze 100 p³ytek i nie zawieraj±cym Q, V, ani X. W Wa³brzychu z kolei grano systemem "high score", czyli na najwiêksz± liczbê ma³ych punktów, co wymusza³o grê otwart±, bez blokowania. Mimo to uk³adano wtedy ma³o skrabli - rekordowo 10 w 17 partiach, a niewy³o¿enie ¿adnego nie nale¿a³o do rzadko¶ci. W listopadzie 1989 na warszawskim ¯oliborzu powsta³ pierwszy klub Scrabble, za³o¿ony przez Micha³a Derlackiego, któremu na pierwszym spotkaniu towarzyszyli pó¼niejszy czterokrotny mistrz Polski Tomasz Zwoliñski i Marcin Skrzyniarz. Wkrótce do³±czyli do nich Pawe³ Stanosz i Zdzis³aw Szota.

Od 1993 roku odbywaj± siê Mistrzostwa Polski, a w 1997 roku powsta³a Polska Federacja Scrabble.

¼ród³o: pfs.org.pl